ORIENTACJA SEKSUALNA

Czerwiec jest dla środowisk LGBTQIA tzw. Miesiącem Dumy.  Jest miesiącem celebracji, ale także refleksji nad tym jak wygląda społeczna, kulturowa, prawna i ekonomiczna sytuacja osób nieheteronormatywnych. Jest to idealna okazja, żeby bliżej przyjrzeć się temu, czym jest orientacja psychoseksualna oraz tożsamość/ekspresja płciowa i rozwiać mity, jakie o nich powstały.

Nauka nie ustaliła jeszcze jakie są dokładne determinanty orientacji seksualnej. Prawdopodobnie nie ma jednego czynnika za nią odpowiedzialnego i jest ona wynikiem zależności wpływów genetycznych, hormonalnych i środowiskowych. Pseudonaukowcy żerują jednak na tej niepewności i proponują swoje własne wytłumaczenia. Najbardziej skrajne „teorie” zakładają, że orientacja seksualna jest wyborem lub wręcz stylem życia i stąd biorą się właśnie „zakazy propagandy homoseksualnej”, takie jak w Rosji i na Węgrzech, a niedługo pewnie i w Polsce. Są też mniej skrajne i pozornie bardziej naukowe tezy, które próbują doszukiwać się czynników psychologicznych odpowiedzialnych za kształtowanie się orientacji seksualnej. Twierdzi się, na przykład, że chłopcy, którzy wychowywali się bez ojca, albo w wychowaniu których ojciec był nieobecny i nie okazywał im miłości, później szukają tej akceptacji i miłości u innych mężczyzn. Tu pseudonaukowcy sugerują, iż rozwój orientacji homoseksualnej jest reakcją na deficyt ojcowskiej miłości, co brzmi jak teoria psychoanalityczna, ale nie ma nic wspólnego z dokonaniami współczesnej nauki.

Kolejnym mitem jest przeświadczenie, że związki homoseksualne są mniej trwałe niż heteroseksualne. Tego szkodliwego stereotypu używa się często jako pseudonaukowego argumentu przeciw adopcji dzieci przez pary jednopłciowe. Trudno jednak porównywać trwałość relacji, które uprawomocnione są wielotysięczną instytucją małżeństwa jak i te, którym odmawiano do niedawna jakiejkolwiek formalizacji. Pamiętajmy, że do niedawna idea rejestracji związków jednopłciowych (o równości małżeńskiej nie wspominając) budziła wiele sprzeciwów na całym świecie i dopiero od kilkudziesięciu lat istnieją miejsca, gdzie takie związki można formalizować.

Orientacja seksualna, czy częściej obecnie używany termin orientacja psychoseksualna, jest najczęściej rozumiana jako trwały pociąg seksualny, emocjonalny i romantyczny do innej osoby. Należy odróżnić orientację seksualną od zachowań seksualnych, ponieważ orientacja odnosi się do wizji tego, jak siebie widzimy, a więc niejako do koncepcji samego siebie i łączy się z tożsamością seksualną danej osoby, choć jej nie definiuje. Najczęściej mówi się, że można wyróżnić 3 rodzaje orientacji psychoseksualnej, tzn. heteroseksualną, homoseksualną i biseksualną, lecz jest to ogromne i z natury nieprecyzyjne uproszczenie, ponieważ orientacja psychoseksualna w rzeczywistości plasuje się na pewnym kontinuum. Tzn. na jej skrajnych biegunach rzeczywiście możemy mówić o heteroseksualności (NIE HETERESEKSUALIŹMIE) i homoseksualności (NIE HOMOSEKZUALIŹMIE). Jednakże orientacja osoby jest cechą specyficznie jednostkową i może uplasować się w dowolnym miejscu między tymi „biegunami”.

Skrót LGBTQIA+ oznacza: lesbijki, gejów, osoby biseksualne, osoby trans płciowe, osoby queer, osoby interpłciowe, osoby aseksualne + osoby identyfikujące się z innymi nieheteronormatywnymi grupami.

Bardzo często osoby, którym szkoda czasu na dokształcenie się czym jest orientacja seksualna, mając na myśli społeczność LGBTQIA, używa terminu „homoseksualiści”. Czasem wynika to ze złej woli, czasem z ignorancji, nierzadko jednak używanie tego terminu nie wiąże się ze złymi pobudkami, ale po prostu z brakiem wiedzy i wyczulenia na stosowanie poprawnych terminów. Język jednak kształtuje naszą świadomość, zatem warto zwrócić uwagę na to, jak mówimy o innych osobach. Obecnie najczęściej spotykanym terminem, akceptowanym przez aktywistki_tów LGBTQIA jest termin osoby „nieheteronormatywne”. I najlepiej właśnie tego terminu używać.

NIE ISTNIEJE IDEOLOGIA LGBT

Społeczność LGBTQIA+ to nie ideologia, lecz ludzie, a więc osoby, którym winny jest szacunek i skandalem jest próba odbierania im podstawowych praw, które im się po prostu należą. Zatrważające jest to, jak wielka ignorancja i – nie bójmy się użyć tego słowa – nienawiść panuje w naszym kraju wobec osób nieheteronormatywnych. W XXI wieku, kiedy większość krajów europejskich legalizuje związki partnerskie i małżeństwa osób tej samej płci, znaczna część osób u władzy nie tylko przejawia daleko idącą ignorancję, ale celowo używa argumentów pseudonaukowych na poparcie swoich tez o „nienaturalności” orientacji seksualnej innej niż heteroseksualna. Jest to temat polityczny, który odciska realne piętno na życiu naszych współobywateli i współobywatelek.

„TO NIENATURALNE”

Po pierwsze, co w zasadzie jest nienaturalne? Najczęstszym argumentem używanym w debacie dotyczącej osób nieheteronormatywnych, debacie, która w ogóle nie powinna mieć miejsca, jest ten odwołujący się do zachowań seksualnych. Jak już wyżej wspomniałam, orientacja seksualna i zachowania seksualne to są dwie różne bajki. Po drugie, jeśli odwołujemy się do natury, to Matka Natura zna co najmniej kilkaset gatunków, u których występują zachowania seksualne z osobnikami tej samej płci, są więc naturalne.  Skoro nie udaje się podeprzeć swoich homofobicznych tez prawami natury i biologią, to zawsze można odwołać się do religii. Pomijając fakt, że – jak wiemy – religia ma niewiele wspólnego z nauką, chyba że mówimy o religioznawstwie, to zapewne małym zaskoczeniem może się okazać, że wśród osób nieheteronormatywnych, a więc wśród społeczności LGBTQ+, są również osoby religijne, wierzące i praktykujące (choćby Wiara i Tęcza).

ORIENTACJĘ SEKSUALNĄ MOŻNA ZMIENIĆ/WYBRAĆ SOBIE

NIE! Orientacji seksualnej nie można ani zmienić, ani nie można sobie jej wybrać. Wybierać możemy ewentualnie zachowania seksualne, w jakie chcemy się angażować, ale nie orientację seksualną. Po pierwsze, świadczą o tym wyniki badań przeprowadzonych w ostatnich kilkudziesięciu latach. Po drugie, zastanówmy się z pragmatycznego punktu widzenia – jeśli moglibyśmy sobie wybierać orientacje seksualną, kto chciałby wybrać taką, która jest dyskryminowana, poniżana i odarta ze wszelkich podstawowych praw. Nie miałoby to do końca sensu, prawda?  Tak samo jak nie możemy nauczyć się orientacji seksualnej, tak samo wszelkie pseudo-tezy, że dzieci wychowywane przez pary jednopłciowe same wyrosną na osoby homoseksualne, są wyssane z palca i nie mają żadnego poparcia w badaniach naukowych ani doświadczeniach tzw. Tęczowych Rodzin.

PSEUDONAUKOWE PRAKTYKI

Osoby nieheteronormnatywne w naszym społeczeństwie są nie tylko jawnie dyskryminowane społecznie, prawnie i ekonomicznie, ale nierzadko są także ofiarami przemocy fizycznej, psychicznej oraz systemowej. Homofobia, bifobia i transfobia są realnymi zjawiskami i odciskają ogromne piętno na życiu osób, które padają ich ofiarą. Młodzi ludzie boją się powiedzieć głośno, że nie są osobami heteronormatywnymi, często z obawy przed rodziną, rówieśnikami czy nawet obcymi osobami. Przekonane przez zideologizowany homo-bi-transfobiczny przekaz mainstreamowy, same z własnej woli lub przymuszone przez najbliższych poddawane są egzorcyzmom albo skrajnie pseudonaukowej praktyce, zwanej terapią konwersyjną.  Jest to zakazana przez coraz większą liczbę krajów (ostatnio w Anglii i Szkocji)nieetyczna praktyka polegająca na próbach „zmiany” orientacji seksualnej na heteroseksualną. Tzw. terapia konwersyjna jest nie tylko nieskuteczna, ale powszechnie uznawana przez psychologów za szkodliwą, a nawet za torturę. Chociaż w 1973 roku WHO usunęło „homoseksualizm” z listy chorób psychiatrycznych, to ciągle można znaleźć „terapeutów” stosujących nieludzkie próby zmiany orientacji seksualnej osób nieheteronormatywnych. Podkreślmy raz jeszcze – są to metody niehumanitarne, nieskuteczne, szkodliwe i odzierające ludzi z godności i naruszające podstawowe prawa człowieka.

Osoby heteronormatywne nie doświadczają systemowej opresji i dyskryminacji ze względu na swoją orientację psychoseksualną. Tym bardziej, ważne jest ich zaangażowanie w walkę o tolerancję, normalizację i destygmatyzację. Bycie sojusznikiem mniejszości seksualnych i tzw. praca u podstaw jest w stanie przynieść wymierne rezultaty dla osób, które doświadczają dyskryminacji na wielu polach. Pamiętajmy, że mówimy tu nie tylko o prawach mniejszości seksualnych, ale o prawach człowieka, równouprawnieniu i szacunku do drugiego człowieka.

 

BIBLIOGRAFIA NAUKOWA I RAPORTY

  • Abrams, D. (2010) Processes of Prejudice: Theory, Evidence and Intervention. EHRC Research Report no. 56. Manchester: Equality and Human Rights Commission.
  • Abrams, D., Swift, H.J. and Mahmood, L. (2016) Prejudice and Unlawful Behaviour: Exploring Levers for Change. EHRC Research Report no. 101. Manchester: Equality and Human Rights Commission.
  • ACAS (2016) Sexual Orientation Discrimination: Key Points for the Workplace. London: ACAS.
  • Antjoule, N. (2016) The Hate Crime Report 2016: Homophobia, Biphobia and Transphobia in the UK. London: Galop.
  • Aspinall, P. (2009) Estimating the Size and Composition of the Lesbian, Gay, and Bisexual Population in Britain. EHRC Research Report no. 37. Manchester: Equality and Human Rights Commission.
  • Aspinall, P. and Mitton, L. (2008) 'Operationalising „sexual orientation” in routine data collection and equality monitoring in the UK’, Culture, Health and Sexuality, 10, 1: 57-72.
  • Badgett, M.V.L. and Frank, J. (2007) Sexual Orientation Discrimination: An International Perspective. London: Routledge.
  • Balajaran, M., Gray, M. and Mitchell, M. (2011) Monitoring Equality: Developing a Gender Identity Question. EHRC Research Report no. 75. Manchester: Equality and Human Rights Commission.
  • Barker, N. and Monk, D. (eds.) (2015) From Civil Partnership to Same-Sex Marriage Abingdon: Routledge.
  • Bond, S. Hollywood, E. and Colgan, F. (2009) Integration in the Workplace: Emerging Employment Practice on Age, Sexual Orientation and Religion or Belief. EHRC Research Report no. 36. Manchester: Equality and Human Rights Commission.
  • Botcherby, S. and Creegan, C. (2009) Moving Forward: Putting Sexual Orientation in the Public Domain. EHRC Research Summary no. 40. Manchester: Equality and Human Rights Commission.
  • Chakraborti, N. and Hardy, S-J. (2015) LGB&T Hate Crime Reporting: Identifying Barriers and Solutions. Manchester: Equality and Human Rights Commission.
  • Colgan, F. and Rumens, N. (eds.) (2014) Sexual Orientation at Work: Contemporary Issues and Perspectives. New York: Routledge, Taylor & Francis Group.
  • Colgan, F. and Wright, T. (2011) ‘Lesbian, gay and bisexual equality in a modernizing public sector 1997-2010: opportunities and threats’, Gender, Work and Organization, 18, 5: 548-70.
  • Cowell, F. and Milon, A. (2012) ‘Decriminalisation of sexual orientation through the Universal Periodic Review’, Human Rights Law Review, 12, 2: 341-52.
  • Creegan, C. and Keating, M. (2010) Improving Sexual Orientation Monitoring, Manchester: Equality and Human Rights Commission.
  • Dick, S. (2009) Homophobic Hate Crime and Hate Incidents. EHRC Research Summary no. 38. Manchester: Equality and Human Rights Commission.
  • Einarsdottir, A., Hoel, H. and Lewis, D. (2015) “It’s nothing personal’ anti-homosexuality in the British workplace’, Sociology, 49. 6: 1183-99.
  • Ellison, G. and Gunstone, B. (2009) Sexual Orientation Explored: A Study of Identity, Attraction, Behaviour and Attitudes in 2009. EHRC Research Report no. 35. Manchester: Equality and Human Rights Commission.
  • Equality and Human Rights Commission (2009) Beyond Tolerance: Making Sexual Orientation a Public Matter. Manchester: Equality and Human Rights Commission.
  • European Union Agency for Fundamental Rights (2015) Protection Against Discrimination on Grounds of Sexual Orientation, Gender Identity and Sex Characteristics in the EU – Comparative Legal Analysis – Update 2015. Luxembourg: Publications Office of the European Union.
  • European Union Agency for Fundamental Rights (2016) Professionally Speaking: Challenges to Achieving Equality for LGBT People, Luxembourg: Publications Office of the European Union.
  • Gerber, P. and Gory, J, (2014) ‘The UN Human Rights Committee and LGBT rights: What is it doing? What could it be doing?’ Human Rights Law Review, 14, 3: 403-39.
  • Guasp, A. (2013) Gay in Britain: Lesbian, Gay and Bisexual People’s Experiences and Expectations of Discrimination, London: Stonewall.
  • Guasp, A., Gammon, A. and Ellison, G. (2013) Homophobic Hate Crime: The Gay British Crime Survey. London: Stonewall.
  • Harris, A, and Gray, E. (eds.) (2014) Queer Teachers, Education and Performativity. Basingstoke: Palgrave Macmillan.
  • HM Government (2011) Working for Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender Equality: Moving Forward. London: HM Government.
  • Hebl, M., Barron, L., C.B. Cox and A.R. Corrington (2016) ‘The efficacy of sexual orientation anti-discrimination legislation’, Equality, Diversity and Inclusion: An International Journal, 35, 7/8: 449-66.
  • Hoel, H., Lewis, D. and Einarsdottir, A. (2014) The Ups and Downs of LGBs’ Workplace Experiences: Discrimination, Bullying and Harassment of Lesbian, Gay and Bisexual Employees in Britain. Manchester: Manchester Business School.
  • Howard, E. (2015) ‘Religious rights versus sexual orientation discrimination: a fair deal for everyone’, Religion & Human Rights: An International Journal, 10, 2: 128-59.
  • Johnson, P. and Vanderbeck, R. (2014) Law, Religion and Homosexuality. Abingdon: Routledge.
  • Kollman, K. and Waites, M. (2009) Contemporary Politics: Special Issue: The Global Politics of LGBT Human Rights. Abingdon: Routledge Taylor Francis Group.
  • McDermott, E (2010) Researching and Monitoring Adolescence and Sexual Orientation: Asking the Right Questions, at the Right Time. Manchester: Equality and Human Rights Commission.
  • McGoldrick, D. (2016) ‘The development and status of sexual orientation discrimination under international human rights law’, Human Rights Law Review, 16, 4: 613-68.
  • Meezan, W and Martin, J.I (2008) Handbook of Research with Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender Populations. London: Routledge.
  • Mitchell, M., Creegan, C., Howarth, C. and Kotecha, M. (2008) Sexual Orientation Research Review 2008. EHRC Research Report no. 34. Manchester: Equality and Human Rights Commission.
  • Monro, S. (2015) Bisexuality: Identities, Politics and Theories. Basingstoke: Palgrave Macmillan.
  • Monro, S., Hines, S. and Osborne, A. (2017) ‘Is bisexuality invisible? A review of sexualities scholarship 1970-2015’, The Sociological Review (forthcoming)
  • O’Cinneide, C. (2016) ‘The constitutionalization of equality within the EU legal order: sexual orientation as a testing ground’, Maastricht Journal of European and Comparative Law, 22, 3: 370-95.
  • O’Flaherty, M. and Fisher, J. (2008) ‘Sexual orientation, gender identity and international human rights law: contextualizing the Yogyakarta principles’, Human Rights Law Review, 8, 2: 207-48.
  • Oliver, H. (2004) ‘Sexual orientation discrimination: perceptions, definitions and genuine occupational requirements’, Industrial Law Journal, 33, 1: 1-21.
  • Pudzianowska, D. and Smiszek, K. (2015) Combating Sexual Orientation Discrimination in the European Union. Publications Office of the European Union.
  • Pugh, S. et al (2010) Moving Forward: Working with and for Older Lesbians, Gay Men, Bisexuals and Transgendered People: Training and Resource Pack. Salford: Older Lesbian, Gay, Bisexual and Transgendered Peoples Network.
  • Sheill, K. (2009) ‘Losing out in the intersections: lesbians, human rights, law and activism’, Contemporary Politics, 25, 1: 55-71.
  • Stonewall (2012) Living Together: British Attitudes to Lesbian, Gay and Bisexual People in 2012. London: Stonewall.
  • Stonewall (2014) The Teachers’ Report, London: Stonewall.
  • Taylor, Y., Hines, S. and Casey, M.E. (eds.) (2011) Theorizing Intersectionality and Sexuality. Basingstoke: Palgrave Macmillan.
  • Valentine, G. and Wood, N. (2009) The Experiences of Lesbian, Gay and Bisexual Staff and Students in Higher Education. Research Summary no. 39. Manchester: Equality and Human Rights Commission.
  • Waites, M. (2009) ‘Critique of “sexual orientation” and 'gender identity’ in man rights discourse: global queer politics beyond the Yogyakarta principles’, Contemporary Politics, 15, 1: 137-56.
  • Ward, R., Pugh, S. and Price, E. (2010) Don’t Look Back? Improving Health and Social Care Service Delivery for Older LGB Users. Manchester: Equality and Human Rights Commission. Manchester: Equality and Human Rights Commission.
  • Wright, T.  (2016) Gender and Sexuality in Male-Dominated Occupations. Basingstoke: Palgrave Macmillan.

Opinia na ten temat na stronie amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego

American Psychological Association „Just the facts about sexual orientation and youth”, https://www.apa.org/pi/lgbt/resources/just-the-facts.pdf

Polecamy też strony fundacji i organizacji pozarządowych, które od lat wspierają społeczności LGBTQIA+. Zapewniają one kompleksową pomoc, m.in. edukując, udzielając konsultacji oraz wsparcia psychologicznego oraz prawnego.

https://www.stonewall.org.uk/media/lgbt-facts-and-figures

Stowarzyszenie Kampania Przeciw Homofobii  https://kph.org.pl/

Stowarzyszenie Tolerado https://tolerado.org/

Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza https://mnw.org.pl

Fundacja Trans-Fuzja https://www.transfuzja.org/

Fundacja Wiara i Tęcza https://www.wiaraitecza.pl/

Stowarzyszenie Wolontariat Równości: https://www.paradarownosci.eu/pl/strona-glowna/

Grupa Stonewall https://grupa-stonewall.pl/

 

KONTAKT Z AUTORKĄ TEKSTU: dr Marysia Woźniak