TEORIA NAUKOWA

Teoria naukowa to całość logicznie spójnych uogólnień, wywnioskowanych na podstawie ustalonych faktów naukowych i powiązanych z dotychczasowym stanem nauki. Ma na celu wyjaśnienie przyczyny lub układu przyczyn, warunków, okoliczności powstawania i określonego przebiegu danego zjawiska. Jest podsumowaniem wyników szczegółowych pracy naukowej. Kluczowe znaczenie dla rozróżnienia, czy dana teoria jest teorią naukową, czy nie, ma obecnie kryterium falsyfikowalności. Oznacza to, że teoria co do której nie można określić empirycznych kryteriów falsyfikacji (obalenia), nie jest teorią naukową. Teoria naukowa jest najbardziej rzetelną, rygorystyczną i kompletną formą wiedzy naukowej. Odróżnia ją to od potocznego rozumienia słowa teoria, które sugeruje spekulatywność charakterystyczną dla hipotezy. Inny charakter mają teorie formułowane w naukach formalnych, inny – w naukach empirycznych. W tym pierwszym przypadku na teorie składają się wyłącznie aksjomaty danej nauki i ich następstwa logiczne, natomiast w naukach empirycznych tworzy się hipotezy wyjaśniające zaobserwowane fakty; takie teorie powstałe na bazie hipotez mogą zostać obalone. Zbiór aktualnych pojęć i teorii danej nauki określany jest jako paradygmat (Thomas Kuhn).
Popularne rozumienie słowa teoria, jako przeciwieństwa praktyki, prowadzi często do deprecjonowania znaczenia osiągnięć nauki („To tylko teoria…”). Jest to nieporozumienie. Na przykład teoria ewolucji czy szczególna teoria względności nie są spekulacjami lecz obowiązującymi paradygmatami nauki, opartymi na faktach i badaniach.