CELE POZNANIA NAUKOWEGO

Wiedza naukowa zawdzięcza swój wysoki status poznawczy temu, że nauka jest nastawiona na zdobywanie prawdy, do której trudno jest dotrzeć, ale która jest zarazem interesująca teoretycznie (służy wyjaśnianiu i zrozumieniu zjawisk i procesów zachodzących w świecie) oraz użyteczna praktycznie (służy przewidywaniu zachodzenia i przebiegu zjawisk). Zaspokojenie ciekawości jest jedną z fundamentalnych, pierwotnych potrzeb człowieka. Natomiast bez przewidywania tego, co ma zajść nie ma skutecznego działania, czyli przekształcania rzeczywistości zgodnie z potrzebami człowieka. Specyficzna funkcja praktyczna nauki polega zatem na dostarczaniu społeczeństwu wiedzy oraz umiejętności, zapewniających mu efektywne funkcjonowanie. Celem badań naukowych jest prawda (Karl Popper). Prawda naukowa powinna spełniać co najmniej pięć ważnych walorów poznawczych: ogólność, dokładność (ścisłość, precyzja), wysoka zawartość informacyjna, wysoka prostota logiczna i pewność epistemologiczna.
Naukowe tworzenie pojęć i metoda naukowa różnią się od wiedzy potocznej większą ścisłością pojęć i wnioskowań, staranniejszym i bardziej systematycznym doborem materiału doświadczalnego, a także oszczędnością w sensie logicznym. Należy przez to rozumieć dążenie do ufundowania wszystkich pojęć i relacji na możliwie najmniejszej liczbie niezależnych od siebie logicznie podstawowych pojęć i aksjomatów. Prostota logiczna teorii uznawana była przez Alberta Einsteina za główny cel wewnętrzny (poznawczy), do którego zmierza nauka.
Pewność epistemologiczna (z gr. epistēmē – wiedza) twierdzeń i teorii naukowych oznacza także, że kolejne teorie naukowe następujące po sobie w danej dziedzinie mają coraz lepsze uzasadnienie w doświadczeniu, są coraz lepiej umocowane w faktach. Rozwój wiedzy naukowej prowadzi do teorii o coraz większym stopniu prawdziwości oraz coraz większym stopniu pewności.